Hipokratist Sağlık Ansiklopedisi
İlgili Makaleler
Albumin; insan ve memeli hayvanların karaciğeri tarafından sentezlenen, kan plazmasında en fazla bulunan protein türüdür.
İnsan Serum Albumine veya Human Albümin olarak da adlandırılan, kanda bulunan üç temel protein türünün en yoğun olanıdır. Yüksek oranda sudan oluşan kanın yoğunluğunun düzenlenmesinde etkili olan albumin; kan yoluyla organ ve dokular arasındaki ilişkide önemli bir rol üstlenmektedir. Vücuttaki toplam albüminin %30 – 40’ı kanda olup, proteinlerin yaklaşık %60’ını oluşturmaktadır.
Kan plazmasında yer alan, büyük protein moleküllerinin kılcal damarlar gibi dar alanlardan geçmesini sağlayan onkotik basıncını düzenleyen en önemli protein olan albumin; onkotik basınç etkisi ile damar ve doku boşlukları arasındaki sıvı dengesini sağlamaktadır. Böylelikle dokularda sıvı birikimi adı verilen ödem oluşumu ile damar yatağında sıvı birikimi sonucu oluşabilen tansiyon yüksekliğini engellemektedir. Ayrıca organik moleküller, suda çözünürlüğü düşük olan yağ asitleri ve kalsiyum gibi bir çok mineralin taşınmasında da önemli bir göreve sahip olan albumin; vücut için gerekli hormon ve besin maddelerinin taşınmasında önemli rol oynamaktadır. Aynı zamanda insan vücudunun asit-baz dengesinin korunması ile suda çözünemeyen toksik metabolizma ürünlerini vücut için zararsız hâle getirmektedir. Başka bir deyişle; albumin vücutta özellikle kan, kas, deri, ter, safra, mide sıvıları ve az miktarda gözyaşı bulunan bir protein türüdür.
Albumin Nedir?
Albümin, karaciğer hücrelerinde günde yaklaşık 12-14 gram kadar sentezlenen ve onlardan salgılanan tek zincirli bir proteindir.
Kan plazmasından vücut dokularına sızma eğilimi olan büyük protein molekülleri, dar kılcal damarlardan geçememektedir. Dolayısıyla onkotik basınç ile bu gibi büyük proteinlerin ve suda çözünebilen diğer maddelerin dar alanlardan geçişini sağlayan albümin; aynı zamanda suda zor çözünen yağ asitlerinin kan yoluyla doku ve organlara taşınmasını sağlamaktadır. Bununla birlikte bir çok fizyolojik süreçte yer alan oleik asit, linoleik asit ve nitrik oksit gibi yağ asitleri ile steroid ve tiroit hormonları, B6 vitamini ve tedavi amacıyla vücuda alınan ilaçlar albümin tarafından taşınmaktadır.
Vücutta serbest olarak dolaşan kararsız atomlar adı verilen oksijen serbest radikallerine bağlanarak bu maddeleri kontrol altında tutan albumin; bakır, cıva, çinko ve nikel gibi vücutta tehlikeli olabilecek minerallerin iyonlarına bağlanarak etkisiz hâle getirmesi ile kandaki konsantrasyonlarını kontrol altında tutmaktadır.
Albümin, karaciğerin eritrositleri veya diğer adıyla kırmızı kan hücreleri parçalaması sırasında ortaya çıkan bilirubin gibi suda çözünmeyen toksik metabolik atıklara bağlanarak onları etkisiz hâle getirmektedir.
İnsan vücudunda bulunan albüminin az ya da çok olması, bazı hastalıklara bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. Bununla birlikte kan, kas, deri, ter, gözyaşı, mide sıvıları ve safrada yüksek konsantrasyonda bulunan albumin; kanda az miktarda bulunması, eksik değer olarak tanımlanmaktadır. Kanda belli bir miktar albümin bulunması normal olup, idrarda çok miktarda rastlanırsa albüminüri veya proteinüri olarak adlandırılmaktadır. Albumin eksikliği, yetersiz ve dengesiz beslenme, ileri derecede karaciğer bozuklukları başta olmak üzere bir çok farklı hastalıktan kaynaklanabilmektedir. Albümin yüksekliği ise, susuz kalma, aşırı terleme, yetersiz-dengesiz beslenme ve tedavi amaçlı albumin alımına bağlı olarak oluşabilmektedir.
Albümin Normal Değeri Nedir?
Kan ve idrardan olmak üzere iki farklı şekilde laboratuvar testleri ile ölçülebilmekte olan albumin seviyesi; kan düzeyinde yetişkinlerde 3.4 – 5.4 g/dL – idrarda 0 – 8 mg/dL normal değeri olarak bildirilmiştir. Albumin kaç olmalı veya referans aralığının altında ya da üzerinde olması albümin testi ile tespit edilmektedir.
Albumin Testi Nedir?
İdrar ve kan numunelerinin tıbbi laboratuvarlarda çeşitli kimyasal yollarla incelenerek albumin miktarının ölçüldüğü biyokimyasal testtir. Albümin testi; karaciğer, böbrek gibi organlarına ait hastalıkların tanısında ve takibinde veya rutin sağlık taramaları sırasında hekim tarafından yapılması istenmektedir.
Albumin Testi Nasıl Yapılır?
Bir sağlık uzmanı tarafından, önce küçük bir iğne kullanarak koldaki bir damardan kan örneği alınmaktadır. İğne kan örneği alınacak damara yerleştirilmesiyle, kan test tüpü veya şişesine az miktarda kan alınmaktadır. İğne içeri girdiğinde veya dışarı çıktığında az acı hissedilmekte olup, genellikle beş dakikadan az sürmektedir.
Albuminin kanda ölçüldüğü gibi idrarda da ölçülebilmektedir. Böbrekler görevini yeterince yerine getiremediğinde kandaki albumin idrara geçer. İdrardaki albuminin miktarını öğrenebilmek için başvurulan yöntemler arasında yer almaktadır.
En az 50 ml hacme ve 4 cm’lik açıklığa sahip steril idrar kaplara konularak, sterilliği bozmadan kapak kapatılarak tıbbi laboratuvarlara gönderilmektedir. Kaplar dışında vakumlu ya da vida kapaklı idrar tüpleri ve transfer çubukları da tercih edilmektedir. İdrar örneğinin toplanması ve depolanması önem teşkil etmekte olup; idrar örneğinin taze ve konsantre olması test için tercih edilen bir durumdur. Birçok parametre açısından günün ilk saatlerinde ve aç karnına alınmış idrar örneği istenmektedir.
İdrarda albüminin varlığı çeşitli testler ile özgül monoklonal antikorlar veya yüksek basınçlı sıvı kromatografisi kullanılmaktadır.
Albümin Klinik Testleri
Suda çözünürlüğü düşük olan organik iyonlara bağlanma özelliğinden yararlanılarak geliştirilen albüminin laboratuvar testinde; özellikle Bromcresol Purple – BCP gibi bir boyaya bağlanmasına bakılmaktadır. Albümin, düşük pH’de boyaya bağlandığı zaman boyanın rengi çok daha belirginleşmektedir. Kanda albumin yüksekliği veya eksikliği bulunduğunda; serum protein elektroforez yöntemi ile ayrıca ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmektedir.
Albumin Testi Niçin Yapılır?
Karaciğer Bozukluğu Belirtileri
- Bitkinlik
- Bulantı
- Hâlsizlik
- İdrar-Dışkı Renginde Değişiklik
- İştah Kaybı
- Kaşıntı
- Kilo Kaybı
- Kusma
- Sarılık
- Sindirim Problemleri
- Yorgunluk
Nefrotik Sendrom Belirtileri
- Ayak-El ve Bacaklarda Şişlik
- Göz Kapaklarında Şişlik
- İdrar Miktarında Azalma
- İshal
- Karın Ağrısı veya Şişlik
- Köpüklü İdrar
- Ödem
- Tırnak Diplerinde Solukluk
Albümin Düşüklüğü Nedir?
Tıbbi laboratuvar ortamında yapılan kan testinde albuminin referans değerin altında olması albumin düşüklüğü olarak tanımlanmaktadır. Albümin seviyesinin düşük olması durumunda onkotik basıncı dengeleyecek seviyede olmayışı ve buna bağlı olarak kanda bulunan hacimli protein molekülleri, dar olan kılcal damar gibi yapılardan geçememektedir. Genellikle albüminin karaciğerde yeterli miktarda sentezlenememesi sonrası kaynaklanan albumin düşüklüğü nedenleri, bazı durumlarda albümin yıkımından da kaynaklanabilmektedir.
Dolayısıyla bu durumda, vücut dokularında ödem oluşması ile ayak-el bileklerinde oluşan ödemin yanı sıra; ayak, bacak, el, göz kapağı ve yüz gibi farklı vücut bölgelerinde şişlikler oluşabilmektedir. Kan düzeyinde albümin miktarının düşük olması, çoğunlukla aşırı alkol kullanımı, siroz ve hepatit gibi karaciğer hastalıklarına bağlı olarak gelişmekte olup; karaciğer tarafından yeterince albümin sentezlenememesine neden olabilmektedir.
Bununla birlikte bazı kronik ve romatizmal hastalıklar, beyinde bulunan hipofiz bezinden salgılanan büyüme hormonu bozuklukları, beslenme bozukluğu, diyabet, hipoadrenalizm, hipotiroidi, mide ülseri, uzun süreli açlık ve yatağa bağımlı kalma gibi nedenleri albümin düşüklüğüne yol açabilmektedir.
Aynı zamanda çölyak hastalığı, ishal, kan kaybı, nefrotik sendrom ve yanık albümin düşüklüğünü arttıran etkenler arasında gösterilmektedir. Vücutta albümin yıkımının artması ise albümin hastalığı, diğer adıyla gebelik zehirlenmesi veya preeklampsi, ateş, cushing hastalığı ve tiroit hastalıkları gibi nedenlerden kaynaklanabilmektedir. Buna ek olarak, kan hacminin artışına yol açan; aşırı su tüketimi, bazı ilaçların kullanımı, gebelik ve kalp yetmezliği albümin düşüklüğüne neden olabilmektedir.
Albümin Yüksekliği Nedir?
Albumin yüksekliği nedenleri ender görülen bir durum olup, onkotik basıncın oluşumunun %90’ından sorumlu olan kan düzeyindeki albumin fazlalığı, referans değeri 5.5 g/dL seviyesinin üzerinde olması olarak tanımlanmaktadır.
Genellikle aşırı terleme, ishal, diabet, diüretik olarak adlandırılan idrar sökücü ilaçların kullanımı ve tedavi amacıyla kan yolundan albumin alımına bağlı olarak görülebilen albümin yüksekliği; ayrıca şeker hastalığı, albumin seviyesinin yükselmesi ve düşmesine yol açabilmektedir. Özellikle yeterince sıvı alınmaması ya da susuz kalınması albümin yüksekliği varlığında; bol su tüketimi, protein bakımından zengin diyetlerden uzak durulması, dengeli ve sağlıklı beslenme önerilmektedir.
Albümin düşüklüğü ya da yüksekliği durumunda görülen belirtilerden bir ya da daha fazlası görülme durumunda; en yakın sağlık kuruluşu Aile Sağlığı Merkezine başvurarak, muayene olmalı ve Aile Hekiminin talebi veya yönlendirmesi doğrultusunda kan ve idrar tahlilleri ile sağlık kontrolü yaptırılabilmektedir.
Albumin Tarihçesi
Proteinlerin ilk tanımlandığı dönemlerde suda çözünür ve sıcakta pıhtılaşan proteinler sınıfında; serumda bulunan en yaygın protein özelliğini taşıdığından “Serum Albumini” adı verilmiştir. Latince “albus – beyaz” sözcüğünden gelen, “albumen – yumurta beyazı” sözcüğünden türeyen “albumine“, Türkçe’ye “albümin” olarak çevrilmiştir.
İlk olarak 1765 yılında İtalyan anatomist Dr. Domenico Felice Antonio Cotugno; idrarın normalde ısıtıldığında berrak kalmasına karşın, ödemli bir hastanın idrarını ısıttığında pıhtılaştığına dair gözlemlerini yayımlamıştır. Sonraki yıllarda araştırmalar devam etmiş ve 1827 yılında İngiliz doktor Richard Bright; idrar pıhtılaşması, ödem ve böbrek bozukluğunun klinik belirtilerini ilk kez tanımlayan kişi olmuştur. Özellikle birbirleriyle ilişkili olduğunu kapsamlı araştırma sonuçları ile “Tıbbi Vaka Raporları” adıyla yayımlamıştır. Dr. Blight, idrar testini; bir kaşığa ufak bir miktar idrar doldurup mum ateşinde ısıtarak gözlemlemiştir. Dr. Blight, albüminin varlığını, sıvı kaynama noktasına varmadan şeffaflığını kaybetmesi olarak gözlemlemiştir. Bazı durumlarda kaşığın ucunda sütümsü bir görünüm belirmesi olup; kaşığın ortasına doğru genişleyerek orada beyaz olarak kesilmesini albüminin anlamanın en kolay yolu olarak göstermiştir.
İlk olarak 18. yüzyılda özelliği, “ısıtıldığı zaman pıhtılaşması” olarak tanımlanan albümin; 1800 yılında Fransız kimyager Dr. Antoine François Fourcroy tarafından kimyasal testler ile hayvan dokularının üç ana bileşiğinin albumin–fibrin–jelatin olduğunu yayımlamıştır.
19. yüzyılın başlarında vücut sıvıları ve albümin üzerine araştırmalar yapan araştırmacılar arasında İngiliz Dr. John Bostock ve Alexander John Gaspard Marcet, Fransız kimyacı Dr. Louis-Jacques Thénard ve modern kimyanın babası sayılan İsveçli kimyager Dr. Jöns Jacob Berzelius bulunmaktadır. J.J. Berzelius, 1812 yılında geliştirdiği hassas yöntemlerle serumdaki albümin miktarını ölçmüştür. Ayrıca 1839 yılında “Protein” sözcüğünü ilk tanımlayan Hollandalı organik ve analitik kimyager Gerardus Johannes Mulder; serum albüminin element birleşimini ilk yayımlayan kişi olmuştur.
Saflaştırılma Yöntemi
Plazmanın yararlı özelliklerine sahip ve ondan daha kullanışlı plazma bölümleri bulmak için yapılan araştırmaların sonucunda; 1940’lı yıllarda Amerikalı protein bilimcisi Edwin Joseph Cohn albüminin kan plazmasından saflaştırılma yöntemini icat etmiştir. Saflaştırma yönteminin keşfi İkinci Dünya Savaşına rastlaması nedeniyle Amerikan devleti yöntemi ilaç şirketleri aracılığıyla ticarîleştirmiştir. Albüminin amino-asit dizini 1976 yılında çözülmesi, 1992 yılında üç boyutlu yapısının kalp şeklinde olduğu bulunmuştur. Hastada kötü beslenme, susuzluk, kronik enfeksiyon, karaciğer veya böbrek bozuklukları durumunda da kullanılan albumin; günümüzde ilaç şirketleri dünya çapında yılda 500 tonun üzerinde albümin üretmektedir. Belli durumlarda kan plazmasının yerini alabilen bir madde olduğu görülen albümin; kullanımı ameliyat, kan kaybı, travma ve yanık tedavisinde kan hacminin arttırılması veya sabit tutulması içindir.
