Hipokratist Sağlık Ansiklopedisi
İlgili Makaleler
Entübasyon, kişinin hava yolunu güvence altına almak veya solunumunu desteklemek amacıyla soluk borusuna bir tüp yerleştirilmesini içeren tıbbi bir işlemdir. Özellikle ciddi solunum sorunlarında, hava yolunun korunmasının gerektiği durumlarda ve bazı cerrahi işlemler sırasında uygulanabilmektedir.
ENTÜBASYON NEDİR?
Entübasyon, genellikle ağız yoluyla trakeaya (soluk borusuna) bir endotrakeal tüp yerleştirilmesi işlemidir. Bu işlem, hava yolunun güvence altına alınmasına ve gerektiğinde kişinin solunumunun desteklenmesine olanak sağlamaktadır.
Entübasyon; kişinin kendi hava yolunu yeterince koruyamadığı veya yeterli oksijenlenme ve ventilasyon sağlayamadığı bazı durumlarda kullanılabilmektedir. Ayrıca genel anestezi uygulanan belirli cerrahi işlemler sırasında da uygulanabilmektedir.
Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır: Entübasyon ile mekanik ventilasyon aynı şey değildir. Entübasyon, hava yoluna bir tüp yerleştirilmesi işlemidir. Mekanik ventilasyon ise kişinin solunumunun bir ventilatör cihazı aracılığıyla desteklenmesidir. Bu iki uygulama sıklıkla birlikte kullanılabilmekle birlikte tıbben farklı kavramlardır.
ENTÜBASYON NEDEN YAPILIR?
Entübasyonun temel amacı, hava yolunun güvenliğini sağlamak ve gerektiğinde kişinin solunumunu desteklemektir. İşlem başlıca şu amaçlarla uygulanmaktadır:
- Hava yolunu korumak: Bilinç düzeyinin ciddi biçimde bozulduğu durumlarda kişinin hava yolunu yeterince koruyamaması halinde.
- Solunumu desteklemek: Kişinin yeterli oksijenlenmeyi veya karbondioksitin uzaklaştırılmasını sağlayamadığı durumlarda.
- Mekanik ventilasyona olanak sağlamak: Gerektiğinde ventilatör aracılığıyla kontrollü veya destekli solunum uygulanabilmesi için.
- Hava yolu açıklığını güvence altına almak: Bazı ağır hastalık, travma veya acil durumlarda hava yolunun açık tutulması gerektiğinde.
- Genel anestezi sırasında hava yolunu yönetmek: Bazı ameliyatlarda anestezi ve cerrahi koşullar nedeniyle endotrakeal entübasyon gerekebilmektedir.
Entübasyon kararı yalnızca tek bir belirtiye veya tanıya göre verilmemektedir. Hastanın solunum durumu, bilinç düzeyi, hava yolunu koruyabilme kapasitesi, mevcut hastalığı ve uygulanacak tıbbi işlem birlikte değerlendirilmektedir.
ENTÜBASYON NASIL YAPILIR?
Entübasyon, eğitimli sağlık profesyonelleri tarafından gerçekleştirilmektedir. İşlem öncesindeki hazırlık, hastanın durumuna ve entübasyonun uygulanma nedenine göre değişmektedir. İşlem öncesinde hastanın hava yolu ve solunum durumu değerlendirilmekte, gerekli ekipman ve solunum desteği hazırlanmaktadır.
Endotrakeal tüp genellikle ağız yoluyla ilerletilmektedir. Tüp, gırtlak bölgesinden geçirilerek trakeaya (soluk borusuna) yerleştirilmektedir. Tüpün yerleştirilmesi sırasında gırtlak ve ses tellerinin görülmesi sağlanmaktadır. Bunun için laringoskop veya video laringoskop gibi araçlardan yararlanılabilmektedir.
Tüp trakeaya yerleştirildikten sonra, doğru konumda olduğunun doğrulanması gerekmektedir. Bunun için hastanın klinik bulguları ve uygun tıbbi izlem yöntemleri birlikte değerlendirilmektedir. Doğru konum doğrulandıktan sonra tüp sabitlenmekte ve hastanın solunumu yakından izlenmektedir.
Gerektiğinde endotrakeal tüp, hastaya mekanik ventilasyon veya başka bir solunum desteği sağlamak üzere bir ventilatöre veya uygun solunum devresine bağlanabilmektedir.
Entübasyonun yöntemi ve uygulanma şekli birçok faktöre göre değişebilmektedir. Hastanın yaşı, anatomik özellikleri ve mevcut hastalığı bu faktörler arasındadır. İşlemin acil veya planlı olması ve hava yolunun özellikleri de yöntemi etkileyebilmektedir.
Not: Entübasyon, özel eğitim ve deneyim gerektiren tıbbi bir işlemdir ve yetkin sağlık profesyonelleri tarafından gerçekleştirilmelidir.
ENDOTRAKEAL TÜP NEDİR?
Entübasyon sırasında ağızdan veya bazı durumlarda burundan geçirilerek trakeaya yerleştirilen endotrakeal tüp, hava yolunun güvence altına alınmasını ve gerektiğinde solunum desteği verilmesini sağlayan tıbbi bir tüptür.
Tüpün özellikleri; hastanın yaşı, anatomik yapısı, uygulanacak işlem ve klinik duruma göre değişebilmektedir.
Daha ayrıntılı bilgi için:
HANGİ DURUMLARDA ENTÜBASYON GEREKEBİLİR?
Entübasyon, kişinin hava yolunu koruyamadığı veya yeterli solunum sağlayamadığı çeşitli tıbbi durumlarda gündeme gelebilmektedir. Karar, hastanın genel durumu ve solunum fonksiyonları birlikte değerlendirilerek verilmektedir. Bu değerlendirme sağlık profesyonelleri tarafından yapılmaktadır.
Entübasyonun gündeme gelebileceği başlıca durumlar şunlardır:
- Ciddi solunum yetmezliği: Kişinin kendi solunumu ile vücudun ihtiyaç duyduğu oksijenlenme veya karbondioksitin uzaklaştırılması yeterince sağlanamadığında.
- Hava yolunun korunamaması: Özellikle bilinç düzeyinin ciddi biçimde bozulduğu durumlarda kişinin hava yolunu açık tutamaması veya hava yolunu yabancı maddelerden koruyamaması.
- Hava yolu tıkanıklığı veya ciddi hava yolu riski: Hava yolunun daralması ya da ilerleyici şekilde kapanma riski bulunan bazı durumlarda.
- Ağır travmalar: Özellikle baş, yüz veya boyun bölgesini etkileyen ve hava yolunun güvenliğini tehdit eden travmalarda.
- Ciddi zehirlenmeler veya ilaç aşırı dozları: Bilinç düzeyinin veya solunumun ciddi biçimde baskılandığı durumlarda.
- Kardiyak arrest ve bazı diğer acil durumlar: İleri yaşam desteğinin bir parçası olarak hava yolunun güvence altına alınmasının gerektiği durumlarda.
- Genel anestezi uygulanan bazı cerrahi işlemler: Ameliyat sırasında hava yolunun kontrol edilmesi ve solunumun güvenli biçimde yönetilmesi gerektiğinde.
Bununla birlikte, bu durumların herhangi birinde entübasyon otomatik olarak gerekli değildir. Hastanın klinik bulguları, bilinç düzeyi, solunum durumu, hava yolu özellikleri ve diğer tedavi seçenekleri değerlendirilerek karar verilmektedir.
ENTÜBASYON İLE MEKANİK VENTİLASYON ARASINDAKİ FARK
Entübasyon ve mekanik ventilasyon birbiriyle ilişkilidir, ancak aynı işlemi ifade etmemektedir.
Hava yolunu güvence altına almak için trakeaya bir endotrakeal tüp yerleştirilmektedir. Mekanik ventilasyonda ise kişinin solunumu bir ventilatör aracılığıyla desteklenmektedir.
Kısaca:
Entübasyon = hava yoluna tüp yerleştirilmesi
Mekanik ventilasyon = solunumun cihazla desteklenmesi
Entübe edilen bir hastaya mekanik ventilasyon uygulanabilmektedir. Ancak entübasyon ile mekanik ventilasyon aynı kavram değildir.
ENTÜBASYON NE KADAR SÜRER?
İşlemin kendisi genellikle uzun sürmemektedir. Ancak işlem süresi hastanın durumuna ve hava yolunun özelliklerine göre değişebilmektedir. İşlemin acil veya planlı olması ve entübasyonun zorluk derecesi de süreyi etkileyebilmektedir.
Entübasyon ile endotrakeal tüpün hastada kalma süresi ise aynı şey değildir. Tüp, hastanın klinik durumuna ve solunum desteğine duyduğu ihtiyaca bağlı olarak farklı sürelerde yerinde kalabilmektedir.
Bazı hastalarda tüp kısa süreli bir işlem sırasında kullanılmakta ve ameliyat sonrasında çıkarılabilmektedir. Yoğun bakımda mekanik ventilasyona ihtiyaç duyan hastalarda ise endotrakeal tüp daha uzun süre kullanılabilmektedir.
Bu nedenle “Entübasyon kaç saat sürer?” veya “Entübe hasta ne kadar süre entübe kalır?” sorularının herkes için geçerli tek bir cevabı bulunmamaktadır. Süre, hastanın tıbbi durumuna ve tedaviye verdiği yanıta göre sağlık ekibi tarafından değerlendirilmektedir.
Önemli: Entübasyonun ne kadar süreceği ile hastanın ne kadar süre mekanik ventilatör desteğine ihtiyaç duyacağı farklı kavramlardır.
ENTÜBASYONUN RİSKLERİ VE KOMPLİKASYONLARI
Entübasyon, gerekli olduğunda hayat kurtarıcı olabilen bir tıbbi işlemdir. Bununla birlikte, özellikle acil durumlarda veya uzun süreli uygulamalarda bazı riskler ve komplikasyonlar ortaya çıkabilmektedir. Bu risklerin türü ve düzeyi hastanın genel sağlık durumuna ve hava yolunun özelliklerine bağlıdır. İşlemin acil olup olmaması ve entübasyonun ne kadar süre devam ettiği de riskleri etkileyebilmektedir.
Daha sık görülebilen sorunlar
Entübasyon sonrasında bazı hastalarda:
- boğaz ağrısı,
- ses kısıklığı veya seste değişiklik,
- ağız ve boğaz bölgesinde tahriş,
- yutma sırasında rahatsızlık
gibi genellikle geçici sorunlar görülebilmektedir.
İşlem sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilecek komplikasyonlar
Daha ciddi komplikasyonlar arasında:
- diş, ağız, boğaz veya gırtlak bölgesinde yaralanma,
- endotrakeal tüpün yanlış konumlandırılması,
- mide içeriğinin akciğerlere kaçması (aspirasyon),
- oksijen düzeyinin ciddi şekilde düşmesi (hipoksemi),
- hava yolu veya akciğerlerde çeşitli yaralanmalar
yer alabilmektedir.
Uzun süreli entübasyonda ise endotrakeal tüpün hava yolu dokuları üzerindeki etkisine bağlı olarak farklı komplikasyonların görülme riski artabilmektedir.
Entübasyon sırasında ortaya çıkabilecek komplikasyonların önemli bir bölümü, hastanın işlem öncesindeki durumu ve işlemin zorluk derecesiyle ilişkilidir. Bu nedenle sağlık ekibi işlem öncesinde hastanın hava yolunu değerlendirmektedir. İşlem sırasında ise hastanın solunumu ve diğer yaşamsal bulguları yakından izlenmektedir.
Önemli: Entübasyonun riskleri ile işlemin gerekli olduğu durumlarda entübasyon yapılmamasının oluşturabileceği riskler birlikte değerlendirilmektedir.
ENTÜBASYON SONRASINDA NE OLUR?
Endotrakeal tüp yerleştirildikten sonra hastanın solunumu ve genel durumu yakından izlenmektedir. Tüpün doğru konumda olduğu doğrulanmakta ve güvenli şekilde sabitlenmektedir. Hastanın ihtiyacına göre tüp, oksijen desteği sağlayan bir sisteme veya mekanik ventilatöre bağlanabilmektedir.
Entübasyonun ne kadar süre devam edeceği, hastanın neden entübe edildiğine ve tedaviye verdiği yanıta göre değişmektedir. Bazı hastalarda tüp, genel anesteziyle gerçekleştirilen bir ameliyatın ardından kısa süre içinde çıkarılabilmektedir. Daha ağır hastalıklarda ise kişi bir süre solunum desteğine ihtiyaç duyabilmektedir.
Hastanın kendi başına yeterli solunum yapabildiği ve hava yolunu güvenli şekilde koruyabildiği değerlendirilmektedir. Uygun olduğunda endotrakeal tüp, ekstübasyon adı verilen işlemle çıkarılabilmektedir. Ekstübasyon kararı; hastanın solunum durumu, bilinç düzeyi, hava yolunu koruyabilmesi ve diğer klinik bulgular birlikte değerlendirilerek verilmektedir.
Bazı hastalarda mekanik ventilasyon ihtiyacı uzayabilmektedir. Uzun süreli hava yolu desteğinin gerekli olduğu durumlarda sağlık ekibi trakeostomi gibi alternatif hava yolu yöntemlerini değerlendirebilmektedir.
ENTÜBASYONUN TARİHÇESİ
İnsanlık tarihinin çok eski dönemlerinden itibaren hava yolunun tıkanması ve solunumun yeniden sağlanması tıbbın önemli sorunlarından biri olmuştur. Trakeotomi, hava yoluna ulaşmak için kullanılan eski cerrahi girişimlerden biridir. Ancak günümüzde anladığımız anlamda endotrakeal entübasyonun ortaya çıkması; anestezinin gelişmesi, hava yolunun görüntülenebilmesi ve uygun tüplerin geliştirilmesiyle mümkün olmuştur.
Andreas Vesalius ve yapay solunum fikri
- yüzyılda anatomik çalışmaların gelişmesi, solunum sisteminin daha ayrıntılı anlaşılmasını sağlamıştır. Andreas Vesalius, 1543 yılında yayımlanan De Humani Corporis Fabrica adlı eserinde hayvanlar üzerinde gerçekleştirdiği deneylerden söz ederken, trakeaya yerleştirilen bir tüp aracılığıyla akciğerlerin hava ile şişirilebildiğini göstermiştir.
Bu çalışma, modern mekanik ventilasyonun erken tarihsel öncüllerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:
Vesalius’un çalışması modern entübasyon değildir; ancak trakea yoluyla akciğerlere yapay olarak hava verilmesi fikrinin tarihindeki önemli basamaklardan biridir.
Anestezinin gelişmesi ve hava yolunun önemi
- yüzyılda eter ve diğer genel anesteziklerin tıbbi uygulamaya girmesiyle cerrahi önemli ölçüde değişmiştir. Hastanın ağrısız şekilde ameliyat edilebilmesi büyük bir gelişmeydi; ancak anestezi aynı zamanda hava yolunun ve solunumun kontrol edilmesini daha önemli hale getirmiştir.
Cerrahlar ve anestezistler, hastanın ağız ve gırtlak yoluyla hava yoluna ulaşmanın ve solunumu kontrol etmenin yollarını araştırmaya başlamışlardır.
Çocuklarda entübasyon ve Joseph O’Dwyer
- yüzyılın sonlarına doğru özellikle difteri nedeniyle gelişen üst hava yolu tıkanıklığı, hekimleri trakeaya ulaşmanın daha güvenli yollarını araştırmaya yöneltmiştir.
İrlandalı-Amerikalı hekim Joseph O’Dwyer, çocuklarda difteriye bağlı hava yolu tıkanıklığının tedavisi için ağızdan gırtlak ve trakeaya tüpler yerleştirilmesine dayanan bir yöntem geliştirmiştir.
O’Dwyer’in çalışmaları, özellikle çocuklarda hava yolunun cerrahi olarak açılmasına alternatif oluşturması bakımından entübasyon tarihinin önemli aşamalarından biri olmuştur.
Laringoskopinin ortaya çıkışı
Entübasyonun gelişimindeki en önemli sorunlardan biri, tüpün gırtlak ve ses telleri arasından güvenli biçimde geçirilmesini sağlayacak görüşün elde edilmesiydi.
Bu nedenle laringoskopların geliştirilmesi modern entübasyon açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur.
- yüzyılın ilk yarısında farklı laringoskop tasarımları geliştirilmiştir. Bunlar arasında Robert Macintosh ve Robert Miller tarafından geliştirilen laringoskop bıçakları tarihsel açıdan önemli tasarımlar arasında yer almaktadır.
Macintosh laringoskop bıçağı, kavisli yapısıyla ses tellerinin görülmesini kolaylaştıran bir tasarım olarak 20. yüzyılın ortalarında yaygınlaşmıştır. Miller’ın daha düz bıçak tasarımı ise farklı anatomik koşullarda kullanılabilecek başka bir yaklaşım sunmuştur.
Böylece entübasyon, yalnızca bir tüpün trakeaya ulaştırılmasından çıkarak, hava yolunun kontrollü biçimde görüntülenmesi ve yönetilmesi üzerine kurulu modern bir uygulamaya dönüşmüştür.
Modern entübasyona doğru
- yüzyılda anesteziyoloji, yoğun bakım ve solunum desteğindeki gelişmeler endotrakeal entübasyonun kullanım alanını genişletmiştir.
Tüplerin malzemeleri ve tasarımları geliştirilmiş, balonlu (cuffed) tüplerin kullanımıyla hava yolunun daha güvenli şekilde izole edilmesi mümkün hale gelmiştir. Laringoskopların gelişmesi, mekanik ventilasyonun ilerlemesi ve yoğun bakım tıbbının ortaya çıkmasıyla endotrakeal entübasyon modern tıbbın temel hava yolu uygulamalarından biri haline gelmiştir.
Günümüzde klasik doğrudan laringoskopiye ek olarak video laringoskoplar, gelişmiş görüntüleme sistemleri ve farklı hava yolu araçları kullanılmaktadır. Entübasyon teknolojisi, daha güvenli ve kontrollü hava yolu yönetimi arayışı doğrultusunda gelişmeye devam etmektedir.
SIK SORULAN SORULAR
Entübasyon nedir?
Entübasyon, hava yolunu güvence altına almak veya solunumu desteklemek amacıyla genellikle ağızdan trakeaya bir endotrakeal tüp yerleştirilmesi işlemidir.
Entübe edilmek ne anlama gelir?
Bir kişinin entübe edilmesi, hava yoluna endotrakeal tüp yerleştirildiği anlamına gelmektedir. Hastanın durumuna göre bu tüp aracılığıyla oksijen desteği veya mekanik ventilasyon uygulanabilmektedir.
Entübasyon ile mekanik ventilasyon aynı şey midir?
Hayır. Entübasyon, trakeaya endotrakeal tüp yerleştirilmesidir. Mekanik ventilasyon ise solunumun bir ventilatör cihazı aracılığıyla desteklenmesidir.
Entübasyon neden yapılır?
Bu işlem; hava yolunu korumak, yeterli solunumun sağlanmasına yardımcı olmak, mekanik ventilasyona olanak sağlamak, bazı acil durumlarda hava yolunu güvence altına almak ve bazı cerrahi işlemler sırasında hava yolunu yönetmek amacıyla uygulanabilmektedir.
Entübasyon ne kadar sürer?
İşlemin kendisi genellikle uzun sürmemektedir; ancak işlem süresi hastanın durumuna ve hava yolunun özelliklerine göre değişebilmektedir. Endotrakeal tüpün hastada kalma süresi ise hastanın tedavi ihtiyacına bağlıdır.
Entübasyon sırasında hasta uyanık olur mu?
Entübasyonun yapıldığı koşullara göre değişmektedir. Genel anestezi altında gerçekleştirilen planlı işlemlerde hasta anestezi altında olabilir. Acil durumlarda ise hastanın bilinç durumu ve klinik koşullar farklılık gösterebilmektedir.
Entübasyonun riskleri var mıdır?
Evet. Entübasyon sonrasında boğaz ağrısı ve ses kısıklığı gibi geçici sorunlar görülebileceği gibi, daha ciddi durumlarda hava yolu yaralanması, aspirasyon veya tüpün yanlış konumlandırılması gibi komplikasyonlar da ortaya çıkabilmektedir.
Entübe edilen herkes yoğun bakımda mı kalır?
Hayır. Entübasyonun nedeni ve hastanın klinik durumuna göre süreç değişmektedir. Bazı cerrahi işlemlerde endotrakeal tüp yalnızca ameliyat süresince kullanılabilir. Ağır hastalığı bulunan kişilerde ise entübasyon yoğun bakım tedavisinin bir parçası olabilmektedir.
Entübasyon sonrasında tüp ne zaman çıkarılır?
Tüpün çıkarılması için hastanın yeterli solunum yapabilmesi ve hava yolunu güvenli şekilde koruyabilmesi gibi klinik koşullar değerlendirilmektedir. Uygun olduğunda tüp ekstübasyon adı verilen işlemle çıkarılabilmektedir.
Uzun süre entübe kalmak ne anlama gelir?
Hastanın daha uzun süre hava yolu veya solunum desteğine ihtiyaç duyduğu anlamına gelmektedir. Uzun süreli hava yolu desteğinin gerekli olduğu bazı durumlarda sağlık ekibi trakeostomi gibi alternatifleri değerlendirebilmektedir.
KAYNAKLAR
KAYNAKLAR
Kaynaklar
- MSD Manual Professional Edition. Endotracheal Intubation. Merck & Co., Inc.
- StatPearls Publishing. Endotracheal Intubation. In: StatPearls . Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; National Center for Biotechnology Information (NCBI), U.S. National Library of Medicine.
- Apfelbaum JL, Hagberg CA, Connis RT, et al. 2022 American Society of Anesthesiologists Practice Guidelines for Management of the Difficult Airway. Anesthesiology. 2022;136(1):31–81. doi:10.1097/ALN.0000000000004002.
- Frerk C, Mitchell VS, McNarry AF, et al. Difficult Airway Society 2015 guidelines for management of unanticipated difficult intubation in adults. British Journal of Anaesthesia. 2015;115(6):827–848. doi:10.1093/bja/aev371.
- Vesalius A. De Humani Corporis Fabrica Libri Septem. Basel: Johannes Oporinus; 1543.
- Joseph O’Dwyer — Intubation of the Larynx in Children.
- Macintosh RR. A new laryngoscope. The Lancet. 1943;1:205.
- Miller RA. A new laryngoscope. Anesthesiology. 1941;2:317–320.
- Cook TM, Woodall N, Frerk C. Major complications of airway management in the UK: results of the Fourth National Audit Project of the Royal College of Anaesthetists and the Difficult Airway Society. British Journal of Anaesthesia. 2011;106(5):617–631. doi:10.1093/bja/aer058.
Görsel Kaynağı
Görseller: Hipokratist 2.0 için yapay zekâ destekli özgün görsel üretimi. Görseller eğitim amaçlı hazırlanmış olup tıbbi değerlendirme veya klinik uygulama yerine geçmez.
