İstanbul Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi

Dr. Mazhar Osman, her gün Kadıköy’den bimarhaneye yürüyerek gitmekte ve bir gün Karacaahmet Mezarlığının önünden geçerken Miskinler Tekkesi’ne uğramıştır. Burada 13 cüzzamlı ile çoluk çocuk 40-50 kadar sağlıklı göçmenin odalarda bir arada bulunduklarını görmüştür. Hekim olduğunun verdiği sorumluluk ile hareket edip önce Üsküdar Mutasarrıflığı’na sonra da Sıhhiye Müdüriyeti’ne durumu anlatmış olmasına rağmen olumlu bir cevap alamamıştır. Cüzzamlıları başhekimi olduğu Toptaşı Bimarhanesi’nde bir daireye yerleştiren Dr. Mazhar Osman, Sıhhıye Müdüriyeti’nin de karşı çıkmaması üzerine cüzzamlıların bimarhanede tedavilerini gerçekleştirmiştir.

Cüzzamlılar Bakırköy’e Yerleştirildi

Cumhuriyet sonrası Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti kurulunca durumu Sıhhat Vekaleti’ne bildirip, leprazori yapılıncaya kadar cüzzamlıların Toptaşı’nda kalması uygun görülmüştür. Toptaşı Bimarhanesi 1927 yılında Akıl hastaları Bakırköy’de yeni açılan Emraz-ı Akliye ve Asabiye Hastanesi’ne taşınırken 13 cüzzamlı da buraya götürülüp yeni yapılan binanın ahşap binaya yerleştirilerek, cüzzamlılara ayrılan ahşap bina dikenli tellerle çevrilmiştir. Cüzzamlılar için kullanılan şolmogra yağından bir sonuç alınamadığı için cüzzamlılar durumu ağırlaşmıştır. Sayıları her geçen gün çoğalan cüzzamlıların, Sıhhat Vekaleti bunun üzerine 25 yataklı bir pavyon yaptırmıştır. İstanbul’daki tüm cüzzam hastaları da devamlı olarak buraya gönderildiğinden hasta sayısı artmaya devam etmiştir.

Dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Kastamonu ziyareti sırasında cüzzamlı hasta görünce Bakırköy’e gönderilmesini sağlamışıtır. 1940 yılında hasta sayısı 100 kişiyi aşmış olduğundan pavyon yetersiz kalmış ve iki pavyon daha ilave edilmiştir. Hastanedeki cüzzamlıların tedavisini bakteriyolog olan Dr. Neş’et Halil uzun yıllar yürütmüştür. Dr. Mazhar Osman cüzzam ile mücadele konusunda Mısır ve İngiltere’nin cüzzamla ilgilendiğini duyunca, ilk önce Mısır, daha sonra da Suriye ve Filistin’e giderek lepralılar ve akıl hastaları konusunda incelemeler yapmıştır. Araştırmaları sonrasında Sıhhat Vekaleti’ne bilgi verip, Dr. Neş’et Halil ile cüzzamlılar konusunda öğrendiklerini uygulamaya koymuştur. Gerçekleştirdiği uygulamalar sonrasında 20 kadar cüzzamlıyı tedavi edilip özgürlüğüne kavuşturan Dr. Mazhar bey ve Dr. Neş’et bey, araştırmaları ve uygulamaları sonrasında cüzzamlıların ölünceye kadar tecrit edilmesini önlemiştir.

Bakırköy’de bulunan lepra servisleri yer darlığından üç hastanın bir yatakta yatmış olmasına rağmen; lepra servislerine Türkiye’nin dört bir tarafından hastalar geliyor ve tedavileri gerçekleştirilerek taburcu edilmişlerdir. 1943 yılından itibaren her yıl ortalama olarak 100 hasta gelmiş, her yıl azalan cüzzamlı sayısı 1961 yılında 92’ye kadar düşmüştü. Hafif olan vakalar ayaktan tedavi edilerek memleketlerine gönderilmiştir.

Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfı Kurulması

Yönetim konusunda resmi bir protokolü olmayan lepra servislerini bir düzene kavuşturmak amacıyla Prof. Dr. Seyhan Çelikoğlu ile  Prof. Dr. Türkan Saylan’ın girişimleriyle 1976 yılında Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfı kurulmuştur.

Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfı Türkiye’deki cüzzam hastalığını yok etmek amacıyla; İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’ne bağlı olarak Lepra Araştırma ve Uygulama Merkezini kurmuştur. Merkez, tıp öğrencilerinden oluşan gönüllü bir grupla Muş ilinden başlatılan tarama çalışmaları, Van ili pilot bölge olarak seçilerek diğer illere de hizmet götürülmeye başlanmıştır. Prof. Dr. Türkan Saylan, İstanbul Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Haluk Alp’in tahsis ettiği 500 bin lirayla Bakırköy’deki lepra binaları yenilenmiştir. Merkeze toplanan bağışlarla ameliyathane başta olmak üzere, mutfak ve çamaşırhane eklenmiş olup; eski hastalar da personel olarak görevlendirilmiştir. 1980 yılında fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi açılmıştır. Fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezine bağlı olarak ayakkabı atölyesi kurulmuş, ayak deformasyonları olan lepralılar için ortopedik ayakkabılar üretilmiştir.

İstanbul Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi Kuruluşu

Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı ile İstanbul Tıp Fakültesi ve Cüzzamla Savaş Derneği arasında 16 Ocak 1981 tarihinde düzenlenen bir protokol ile hastane statüsüne geçerek, İstanbul Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi kurulmuştur.

Cüzzam alanında özel dal hastanesi konumunda hizmet vererek; polikliniklerinde 1981 yılında günümüze hasta muayene edilip, ameliyatlar gerçekleştirilmektedir. İstanbul Lepra Deri ve Zührevi Hastalıkları Hastanesi adıyla Lepra kliniği, diş polikliniği ve deri ve zührevi hastalıklar polikliniği olarak hizmet vermeye devam etmektedir.